Geografie en klimaat
De Bondsrepubliek Duitsland heeft een oppervlakte van
357.022 km2. Het land ligt centraal in Midden-Europa en reikt van de
Alpen tot aan de Noord- en Oostzee. Duitsland grenst in het noorden aan
Denemarken, in het oosten aan Polen en de Tsjechische Republiek, in het zuiden
aan Oostenrijk en Zwitserland en in het westen aan Frankrijk, Luxemburg, België
en Nederland. Ongeveer eenderde van het tegenwoordige Duitse grondgebied wordt
gevormd door de voormalige DDR.
Het landschap is bijzonder gevarieerd. In het noorden, ten zuiden van de
Noordzee en de Oostzee, bevindt zich de grote vruchtbare Noordduitse
laagvlakte. Het Middengebergte vormt een natuurlijke scheiding tussen het
noorden en het zuiden van de Bondsrepubliek. Ten zuiden van de Donau liggen de
Voor-Alpen met een gemiddelde hoogte van 500 meter, terwijl de
zuidgrens van het land wordt gevormd door de Beierse Alpen, met als hoogste
punt de Zugspitze (2.962
meter) in het Wettersteingebergte.
Van het zuiden naar het noorden wordt het land door bevaarbare rivieren
doorkruist. In west-oostrichting zijn meerdere kanalen gegraven, zoals het
Main-Donaukanaal dat de verbinding vormt tussen de Rijn en de bevaarbare Donau,
vervolgens het Mittellandkanaal, het Dortmund-Emskanaal en het
Noord-Oostzeekanaal. De grootste meren zijn de Bodensee, nabij de
Oostenrijk/Zwitserse grens en de Müritz in Mecklenburg-Vorpommern.
Duitsland heeft een gematigd klimaat. In alle jaargetijden kan het regenen en
de temperatuur is wisselend. De gemiddelde jaartemperatuur is +9°C. Het noordwesten heeft een
zeeklimaat met relatief warme zomers en zachte winters, terwijl het oosten en
het zuidoosten met erg warme zomers en koude winters meer een landklimaat
hebben. De vlakte van de Boven-Rijn, in het bijzonder het gebied bij het meer
van Konstanz, heeft een zacht klimaat, dankzij de van de Middellandse Zee
afkomstige winden. 's Winters schommelt de gemiddelde temperatuur zelfs in de
koudste maand (januari) tussen +1 en -3°C in de laagvlakte. In de bergen kan het
kwik tot -6°C
dalen. In de zomer varieert de gemiddelde temperatuur gedurende de warmste
maand (juli) van 17 en 18°C
in de noordelijke laagvlakte tot 20°C in de dalen van de Boven-Rijn. De
jaarlijkse neerslag loopt uiteen van 700 millimeter in de
laagvlakte via 900
millimeter in het Middengebergte tot 1.000 millimeter
in de Alpen.
Bevolking In Duitsland wonen ruim 82,5 miljoen mensen. Duitsland
is een van de dichtstbevolkte landen van Europa. De bevolkingsdichtheid is 231
inwoners per km2. Alleen België, Nederland en het Verenigd
Koninkrijk hebben een hogere bevolkingsdichtheid. De bevolking is ongelijk over
het land verdeeld. Er is een aantal grote concentraties waar miljoenen mensen
wonen. In het Rijn-Ruhr-gebied wonen bijvoorbeeld 11 miljoen mensen. In dit
gebied zijn de steden Essen, Duisburg en Dortmund zo groot geworden, dat er
vrijwel geen grenzen meer tussen de steden bestaan. Andere concentraties zijn
te vinden in het Rijn-Main-gebied (Frankfurt, Wiesbaden, Mainz), Rijn-Neckar-gebied
(Mannheim, Ludwigshafen) en rond de steden Berlijn, Bremen, Dresden, Hamburg,
Keulen, Leipzig, München en Nürnberg.
Van de 82,5 miljoen inwoners wonen ongeveer 16 miljoen in het voormalige
Oost-Duitsland en nog eens 3,4 miljoen in Berlijn.
De bevolkingsverschuiving van de nieuwe naar de oude deelstaten is de laatste
jaren afgenomen. 7,3 miljoen inwoners (8,9 procent) van Duitsland hebben een
buitenlandse nationaliteit.
Duitsland: bestuurlijke organisatie
De Bondsrepubliek
Duitsland is een federalistische staat, bestaande uit zestien deelstaten en een
overkoepelende bondsregering. Aan het hoofd van het land staat de
bondspresident. De president wordt door leden van de Bondsdag, de Bondsraad en
de parlementen van de deelstaten gekozen voor een periode van vijf jaar. De
president ondertekent nieuwe wetten, waarna ze in werking treden. De functie
van de bondspresident is te vergelijken met die van de Nederlandse koningin:
het is een overwegend representatieve functie. Hij (of zij) vertegenwoordigt
zijn (of haar) land in het buitenland. De Duitse president kan echter wel op
eigen titel gevoelige thema's aansnijden, terwijl de Nederlandse koningin geen
politieke uitspraken mag doen. Sinds 1 juli 2004 wordt de functie van
Bondspresident vervuld door Horst Köhler.
Centrale regering In Duitsland zijn de drie machten bij de centrale regering als volgt
verdeeld:
wetgevend: de Bundestag
(Bondsdag) en de Bundesrat (Bondsraad)
uitvoerend: de Bundesregierung
(Bondsregering) en Bundeskanzler (Bondskanselier)
rechtsprekend: het Bundesverfassungsgericht (federaal constitutioneel
gerechtshof) en de rechterlijke macht in het algemeen
Wetgevende macht De Bondsdag wordt door het Duitse volk om de vier jaar
gekozen en is te vergelijken met de Nederlandse Tweede Kamer. De belangrijkste
taken van de Bondsdag zijn: de wetgeving, het controleren van de regering en
het kiezen van de bondskanselier. De Bondsdag telt momenteel 614
afgevaardigden, die allen over het recht beschikken een wetsontwerp in te
dienen.
De Bondsraadwordt gevormd door afgevaardigden van de zestien Duitse
deelstaatregeringen en telt 69 leden. Afhankelijk van het aantal inwoners heeft
elke deelstaat drie tot zes leden in de Bondsraad. De Duitse
Bondsraad is te vergelijken met de Nederlandse Eerste Kamer: beide moeten
bijvoorbeeld hun goedkeuring aan wetsvoorstellen geven. Een verschil zit echter
in het federatieve karakter van de Bondsraad. De raad
heeft een grote stem bij de totstandkoming van wetten die de deelstaten
betreffen. De politieke machtsverhoudingen in de Bondsraad zijn afhankelijk van
de partijsamenstelling van de deelstaatregeringen. Zo kan de Bondsraad een
andere meerderheid hebben dan de Bondsdag.
Uitvoerende macht De Bondskanselier wordt op voordracht van de bondspresident door de
Bondsdag gekozen. De kanselier is verantwoording schuldig aan het parlement
(Bondsdag) en kan afgezet worden door een zogenaamde 'constructieve motie van
wantrouwen'. Dit systeem moet een hoge mate van stabiliteit garanderen.
De Bondskanselier stelt de Bondsregering samen. De kanselier is voorzitter van
de regering en is tevens het enige gekozen lid van het kabinet, want de
ministers worden door de kanselier benoemd. Bovendien stippelt de kanselier de richtlijnen
voor het regeringsbeleid uit (Richtlinienkompetenz), waardoor hij over grote
macht binnen het kabinet beschikt.
De regering bestaat momenteel uit de zogenoemde grote coalitie van CDU/CSU (christen-democraten) en SPD (sociaal-democraten)
onder leiding van Bondskanselier Angela Merkel.
Rechterlijke macht De hoogste rechtsprekende macht in Duitsland is het constitutioneel
gerechtshof, het Bundesverfassungsgericht. Dit gerechtshof is sinds 1951
opgericht en waakt over de grondwet. Het bestaat uit twee senaten van elk acht
rechters. De rechters van elke senaat worden voor de helft gekozen door de
Bondraad en voor de andere helft door de kiescommissie van de Bondsdag.
Het Bundesverfassungsgericht neemt beslissingen over klachten over de
interpretatie van de grondwet, onenigheid over de bevoegdheden van staats- en
deelstaatsorganen, over de overeenstemming van grondwetten van de deelstaten
met de grondwet van heel Duitsland en over het opheffen van een politieke
partij. Niet alleen deelstaten kunnen een klacht deponeren bij het gerechtshof,
ook individuen kunnen dat doen. De uitspraak is bindend voor alle
staatsorganen, partijen en personen.
Federale regering De zestien verschillende Bundesländerhebben een eigen regering, die
op veel terreinen, zoals onderwijs, natuurbescherming, waterhuishouding,
ruimtelijke ordening, gezondheidszorg, culturele zaken en de media, een eigen
beleid bepalen. De deelstaten moeten wel binnen de kaders blijven van de wetten
die de bondsregering heeft opgesteld. Daarnaast zijn er beleidsterreinen waar
de deelstaten geen invloed op hebben, zoals buitenlandse politiek, defensie,
spoorwegen en (een deel van de) belastingen. Op enkele terreinen zijn de
bondsregering en de regeringen van de deelstaten samen verantwoordelijk (onder
andere strafrecht, vreemdelingenbeleid, woningbouw en milieuwetgeving).
Als er een conflict ontstaat tussen de deelstaten en de centrale regering over
de bevoegdheden, dan kan het Bundesverfassungsgericht hierover een besluit
nemen.
